شيخ مفيد با استفاده از مآخذ گوناگون ، كتاب را به گونه‌اى تدوين كرده كه به كار شيعيان آمده و آنها با مطالعهء كتاب ، با زندگى پيشوايان خويش آشنا شوند . با اين حال ، وى توجه به منابع و اسناد نيز داشته و در جاى جاى كتاب ، سند نقلهاى خويش را آورده است . وى دربارهء اخبار مربوط به شهادت امام على عليه السلام مطالبى را از ابومخنف ، اسماعيل بن راشد ، ابوهشام رفاعى و ابوعمرو ثقفى نقل مىكند . « 1 » نام ابومخنف و واقدى در آستانهء برخى نقلها آمده است . « 2 » همچنين نام كلبى و مدائنى ، « 3 » ابوالفرج اصفهانى . « 4 » در مواردى قيد مىكند كه از كتاب خاصى استفاده كرده است : وجدت فى كتاب ابى جعفر محمد بن العباس الرازى . « 5 » در مواردى هم به‌طور كلى اشاره مىكند كه « اهل السير » و « اهل الاثار » يا « نقلة الاثار من الخاصة و العامة » يا « علماء الاخبار و نقلة السيرة والاثار » چنين نقل كرده‌اند يا چنين اجماع كرده‌اند . « 6 » در نقل موارد حديثى ، نام راوى اول را آورده اما مأخذ كتابى خود ياد نكرده است . در بخش سيره ، از ابن اسحاق استفاده كرده اما از تهذيب ابن هشام . « 7 » در مورد ديگرى آمده است : روى يونس بن بكير عن ابن اسحاق . « 8 » مىدانيم كه روايت يونس ، روايت مستقل از روايت بكائى و ابن هشام است . هشام كلبى هم از مصادر شيخ مفيد است . « 9 » نقلهاى حديثى و تاريخى مربوط به امامان بعدى ، از طريق كتابهاى شيعى است . كتاب ديگر شيخ مفيد كتاب الجمل يا النصرة لسيدة العترة فى حرب البصرة است كه يك تك نگارى ويژه جنگ جمل است . « 10 » دربارهء جنگ جمل چندين تك نگارى در قرن دوم و سوم تأليف شده است . از جمله ابومخنف ، هشام كلبى ، واقدى ، نصر بن مزاحم ، مدائنى و ابراهيم ثقفى و ابن ابى شيبه كتابهايى در اين زمينه تأليف كرده‌اند . « 11 » ويژگى عمدهء كتاب الجمل ، آن است كه وى تاريخ را در صورت يك بحث كلامى عرضه كرده است . واقعيت آن است كه جنگ جمل ، منشأ بسيارى از اختلافهاى بعدى

--> ( 1 ) . الارشاد ، ج 1 ، ص 17 ( 2 ) . الارشاد ، ج 2 ، ص ، 100 ، 147 ، ج 2 ، ص 107 ( 3 ) . الارشاد ، ج 2 ، ص 32 ، 263 . بحث از كربلا از صفحهء 32 به بعد آغاز مىشود و به نظر مىرسد كه شيخ مفيد عمدهء مطالب آن را از كلبى - كه در مقتل راوى كتاب ابومخنف است - و مدائنى نقل مىكند . مطلب صفحهء 263 از مدائنى دربارهء ولايتعهدى امام رضا عليه السلام است . ( 4 ) . الارشاد ، ج 2 ، صص 190 ، 193 ( با اشاره به مقاتل الطالبيين ) . ( 5 ) . الارشاد ، ج 1 ، ص 37 ( 6 ) . الارشاد ، ج 2 ، ص 61 ، 128 ، 210 ، 234 ( 7 ) . الارشاد ، ج 1 ، ص 91 ( 8 ) . الارشاد ، ج 2 ، ص 104 ( 9 ) . نك : الارشاد ، ج 1 ، ص 103 ، ج 2 ، ص 32 ( 10 ) . اين كتاب با تصحيح سيدعلى ميرشريفى توسط دفتر تبليغات اسلامى ( قم ، 1414 ) چاپ شده است . ( 11 ) . نك : مقدمهء كتاب الجمل ، ص 22